Een ATEX-procedure werkt direct door in de taken van een rigger doordat elke hijsactie in een explosiegevaarlijke omgeving extra eisen krijgt voor materiaal, werkwijze en controle op ontstekingsbronnen. In de praktijk betekent dit dat je niet alleen het hijsplan volgt, maar ook zone-indeling, werkvergunning en TRA/JSA actief meeleest en naleeft. Hieronder staan de meest gestelde vragen over wat er verandert en hoe je het praktisch aanpakt.
Wat is een ATEX-procedure en wanneer is die relevant voor rigging?
Een ATEX-procedure is de set afspraken en werkinstructies om veilig te werken in ATEX-zones, locaties waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan door gas, damp of stof. Voor rigging is dit relevant zodra je hijst, verplaatst of opstelt in of nabij zo’n zone, bijvoorbeeld bij onderhoud in de (petro)chemie, terminals of tijdens een shutdown.
ATEX-zones (zoals zone 0, 1, 2 voor gas en 20, 21, 22 voor stof) bepalen welke apparatuur en handelingen zijn toegestaan. Het doel is simpel, ontstekingsbronnen voorkomen en de kans op vonkvorming, hete oppervlakken of statische ontlading beheersen.
- Typische rigging-situaties met ATEX: hijsen bij flenzen en leidingwerk, horizontaal transport van equipment langs procesinstallaties, opstellen van hijsmiddelen in classificatiegebieden, en werkzaamheden tijdens een industriële verhuizing binnen productieomgevingen.
- Rolafbakening: de opdrachtgever en HSE (bijvoorbeeld veiligheidskundige of safety officer) borgen zoneclassificatie en randvoorwaarden, de uitvoering (rigger, kraanmachinist, supervisors) werkt strikt volgens vergunningen en instructies en meldt afwijkingen direct.
Welke taken van een rigger veranderen door ATEX-eisen?
Door ATEX-eisen verschuift de focus van een rigger van “alleen” veilig aanslaan en begeleiden naar ook aantoonbaar werken binnen zone- en vergunningvoorwaarden. Je controleert vooraf of hijsmiddelen, hulpmiddelen en werkwijze passen bij de ATEX-zone, en je bewaakt tijdens de klus actief ontstekingsbronnen, afzettingen en orde en netheid.
Concreet veranderen vooral deze taken:
- Materiaalkeuze: alleen toepassen wat is toegestaan in de zone, denk aan ATEX-geschikte lampen, portofoons en eventueel vonkvrij gereedschap als dat is voorgeschreven.
- Gereedschap en hulpmiddelen: controleren op staat, geschiktheid en gebruiksbeperkingen, ook voor tijdelijke hulpmiddelen bij horizontaal transport.
- Kleding en PBM: dragen wat de locatie voorschrijft, vaak inclusief antistatische eisen en juiste handschoenen, afhankelijk van product en omgeving.
- Communicatie en afzetting: duidelijke werkgrenzen, looproutes en hijszone bewaken, zodat derden niet in het risicogebied komen.
- Housekeeping: werkplek schoon en vrij van lekkages, doeken, verpakkingen en stofophoping houden, dit helpt ook bij veiligheid in de industrie.
- Toezicht op ontstekingsbronnen: letten op roken, slijpen, niet-goedgekeurde apparatuur, statische opbouw, en onverwachte warmtebronnen.
- Werken volgens werkvergunning en TRA/JSA: je voert de stappen uit zoals beschreven, en stopt bij afwijkingen tot er afstemming is met de safety officer of veiligheidskundige.
Hoe verloopt de ATEX-werkvoorbereiding voor een hijsactie stap voor stap?
De ATEX-werkvoorbereiding voor een hijsactie verloopt in vaste stappen, zodat je vóór de start zeker weet dat zone, middelen en maatregelen kloppen. Als rigger is je doel om de hijsactie uitvoerbaar te maken binnen de ATEX-randvoorwaarden, met heldere checks op materiaal, werkplek en ontstekingsbronnen.
- Scope en locatiecheck: wat wordt gehesen of verplaatst, waar precies, en is het een shutdown, onderhoud of industriële verhuizing?
- Zoneclassificatie verifiëren: welke ATEX-zone geldt op de werkplek en langs de route voor horizontaal transport?
- Risicoanalyse (TRA/JSA): doornemen van taakstappen, gevaren en beheersmaatregelen, inclusief ATEX-specifieke punten.
- Werkvergunning en LMRA: check of de vergunning de juiste locatie, tijd, middelen en beperkingen dekt, voer vlak voor start een LMRA uit.
- Inspectie hijsmiddelen en tools: visuele controle, certificaatstatus waar van toepassing, en geschiktheid voor de omgeving (ook elektrisch hulpmateriaal).
- Toolbox op de werkplek: taakverdeling, communicatieafspraken, stopmomenten, afzetting, en wat te doen bij afwijkingen of lekkage.
- Uitvoering met checks: continu bewaken van hijszone, lastbaan, housekeeping en ontstekingsbronnen, en afstemmen met kraanmachinist.
- Afronding en terugkoppeling: werkplek netjes opleveren, middelen afmelden, en bijzonderheden terugkoppelen aan safety officer of veiligheidskundige.
Praktische rigger-checklist: zone bekend, vergunning geldig, portofoon toegestaan, verlichting toegestaan, afzetting staat, hijsmiddelen in orde, route vrij, en stopafspraak helder.
Wat is het verschil tussen ATEX, werkvergunning en TRA/JSA bij rigging?
ATEX, werkvergunning en TRA/JSA zijn drie verschillende “lagen” die samen bepalen of en hoe je een hijsactie mag uitvoeren. ATEX gaat over de explosiegevaarlijke omgeving en toegestane middelen, de werkvergunning geeft formeel toestemming om het werk op die plek en dat moment uit te voeren, en de TRA/JSA beschrijft de taakstappen met risico’s en maatregelen.
| Document | Doel | Wat moet een rigger minimaal herkennen? |
|---|---|---|
| ATEX (zone, eisen) | Explosierisico beheersen | Zone-indeling, verboden ontstekingsbronnen, toegestane apparatuur |
| Werkvergunning | Toestemming en randvoorwaarden | Locatie, tijdvenster, isolaties, gasmeting-eisen, afzetting, hot work-verbod |
| TRA/JSA | Taakstappen en beheersmaatregelen | Hijsmethode, rolverdeling, communicatie, stopcriteria, extra maatregelen bij afwijkingen |
In de praktijk leest een rigger vooral: klopt de zone met de werkplek, dekt de vergunning de hijsactie, en staan de ATEX-maatregelen ook echt in de TRA/JSA verwerkt.
Hoe H&S Project Support helpt bij al uw projecten
Wij zorgen dat u ook in ATEX-omgevingen kunt doorpakken met de juiste mensen en ondersteuning, afgestemd op uw hijsactie, shutdown of industriële verhuizing. Daarbij sluiten we aan op uw werkwijze en op de eisen van de locatie, zodat uitvoering, safety officer en veiligheidskundige op één lijn blijven.
- Inzet van ervaren riggers met relevante certificeringen zoals ABVL VVL-H, TCVT en VCA, passend bij het werk en de omgeving.
- Afstemming met kraanbedrijven en uitvoeringsteams voor hijsacties, horizontaal transport en projectmatige ondersteuning.
- Ondersteuning bij randvoorwaarden zoals toegangspassen en locatie-eisen, zodat teams voorbereid starten.
- Safety support met inzet van een safety officer waar nodig, in lijn met veiligheid in de industrie en projectafspraken.
- Planning- en shutdown support om capaciteit en continuïteit op kritieke momenten te borgen.
Bekijk wat we voor opdrachtgevers doen op onze project support pagina, lees meer over ons op de homepage, of neem direct contact op om uw inzet en locatie-eisen af te stemmen.
DisclaimerLees ook verder over shutdown support, industriële verhuizing en de rol van een safety officer binnen complexe hijsprojecten.
Veelgestelde vragen
Wat moet ik doen als de ATEX-zone of route-indeling onduidelijk is op de werkplek?
Stop de voorbereiding en laat de zone-indeling bevestigen door de verantwoordelijke (HSE/safety officer of opdrachtgever). Werk pas verder als de grenzen (zoneborden/tekeningen), de route voor horizontaal transport en eventuele tijdelijke wijzigingen (bijv. tijdens shutdown) zijn afgestemd en vastgelegd in vergunning/TRA. Noteer afwijkingen en zorg dat het hele team dezelfde informatie heeft.
Hoe controleer ik snel of mijn portofoon, lamp of ander elektrisch hulpmiddel is toegestaan in een ATEX-zone?
Check het ATEX-markeringplaatje (bijv. Ex/II 2G/2D, temperatuurklasse, IP-waarde) en vergelijk dit met de zone-eis op de werkvergunning of locatie-instructie. Gebruik alleen apparatuur die expliciet is vrijgegeven voor die zone en toepassing. Bij twijfel: niet meenemen de zone in en laat het verifiëren door de safety officer of Eu0026I/Ex-verantwoordelijke.
Welke extra aandachtspunten gelden voor statische elektriciteit bij hijsen en horizontaal transport?
Beperk statische opbouw door antistatische PBM’s te dragen (zoals voorgeschreven), kunststof/folie en droge doeken te vermijden waar mogelijk, en wrijving/schuren van banden of last tegen isolerende materialen te minimaliseren. Zorg voor nette housekeeping (stof en lekkages weg) en volg eventuele eisen voor aarding/bonding van tijdelijke hulpmiddelen. Meld direct als je ‘kraken’, vonkjes of ongebruikelijke elektrostatische effecten vermoedt.
Wat zijn duidelijke ‘stopcriteria’ voor een rigger tijdens ATEX-werk?
Stop direct bij: ongeldige of verlopen werkvergunning, ontbrekende gasmeting of afwijkende meetwaarden, verandering van zonecondities (geur, damp, stofwolk, lekkage), niet-toegestane apparatuur in de zone, beschadigde hijsmiddelen, onduidelijke communicatie/seinvoering, of als afzettingen/looproutes niet te borgen zijn. Leg het werk stil, maak de situatie veilig en stem opnieuw af met supervisor/safety officer.
Hoe ga ik om met tijdelijke wijzigingen tijdens een shutdown (extra leidingen, slangen, afzettingen) die de hijsroute beïnvloeden?
Behandel dit als een wijziging in de taak: route opnieuw lopen, knelpunten en ontstekingsbronnen beoordelen, en de TRA/JSA laten bijwerken indien nodig. Zorg dat afzettingen en looproutes opnieuw zijn ingericht, dat de lastbaan vrij is en dat alle betrokkenen (kraanmachinist, banksman/rigger, supervisor) dezelfde aangepaste route en stopmomenten kennen.
Welke documenten of bewijsstukken zijn handig om als rigger bij je te hebben in ATEX-omgevingen?
Neem (digitaal of op papier, afhankelijk van locatiebeleid) minimaal mee: geldige werkvergunning, relevante pagina’s van de TRA/JSA, hijsplan/tekening, certificaat- of inspectiestatus van kritieke hijsmiddelen waar vereist, en eventuele Ex-vrijgave/assetlijst voor gebruikte elektrische hulpmiddelen. Dit versnelt checks en voorkomt discussie op de werkplek.
Welke vervolgstap is slim als ik vaker in ATEX-zones ga riggen?
Laat je gericht bijscholen in ATEX-awareness voor operationele teams en verdiep je in locatie-specifieke Ex-regels (zoneborden, apparatuurvrijgave, gasmeten, hot work). Vraag daarnaast om mee te lopen met een ervaren rigger/supervisor in ATEX-werk en bouw een persoonlijke checklist op (apparatuur, PBM, stopcriteria, communicatie) die je per site kunt aanpassen.